Frazeologizmy – lista na egzamin ósmoklasisty: najważniejsze związki
Język polski
Frazeologizmy – lista na egzamin ósmoklasisty: najważniejsze związki
Lista frazeologizmów na egzamin ósmoklasisty — najważniejsze związki frazeologiczne z wyjaśnieniem znaczenia. Jak rozpoznać i stosować frazeologizmy na E8.
Lektury
streszczenia i opracowania
Przykłady
wypracowań krok po kroku
Zadania
z języka i gramatyki
Frazeologizm to utrwalone połączenie wyrazów o znaczeniu przenośnym — różnym od sumy znaczeń składowych słów. „Ktoś ma długie ręce" to nie opis budowy ciała — to frazeologizm oznaczający dużą władzę lub wpływy. Na egzaminie ósmoklasisty możesz zostać zapytany o znaczenie frazeologizmu lub o poprawne jego użycie w zdaniu.
Czym jest frazeologizm?
Frazeologizm (związek frazeologiczny) to utrwalone w języku połączenie wyrazów, którego znaczenie jest przenośne — czyli różne od sumy znaczeń składowych słów. Frazeologizmy:
- mają ustalone znaczenie
- nie można ich tłumaczyć dosłownie
- są częścią skarbnicy języka — utrwaloną przez tradycję, literaturę i potoczne użycie
Ważne: Frazeologizm różni się od metafory tym, że jest utrwalony w języku — każdy użytkownik języka polskiego go rozumie bez dodatkowych wyjaśnień.
Lista frazeologizmów — najważniejsze na E8
Frazeologizmy z wyjaśnieniem znaczenia
| Frazeologizm | Znaczenie |
|---|---|
| bić głową w mur | wykonywać bezskuteczne wysiłki, działać bez efektu |
| brać nogi za pas | uciekać szybko, ratować się ucieczką |
| długie ręce (ktoś ma) | duża władza, wpływy, możliwość działania na odległość |
| grać na czas | świadomie przedłużać działanie, by zyskać czas |
| iść z duchem czasu | nadążać za współczesnością, być nowoczesnym |
| kłaść uszy po sobie | tracić odwagę i pewność siebie, stawać się pokornym, potulnym |
| kłaść na szali | ryzykować coś ważnego, stawiać coś na szali ryzyka |
| mieć coś w małym palcu | znać coś bardzo dobrze, być ekspertem |
| mieć węża w kieszeni | być skąpym, niechętnym do wydawania pieniędzy |
| myśleć przez pryzmat czegoś | oceniać przez określony filtr, ze specyficznej perspektywy |
| nabrać wody w usta | milczeć, nie zdradzać tajemnicy |
| palić za sobą mosty | niszczyć możliwość powrotu, zrywać relacje nieodwracalnie |
| prać brudne pieniądze | legalizować nieuczciwie zarobione pieniądze przez legalne transakcje |
| rzucać słowa na wiatr | składać obietnice, których się nie dotrzymuje; mówić bez pokrycia |
| siedzieć na dwóch stołkach | mieć dwie posady równocześnie; też: być dwulicowym, schlebiać dwóm przeciwnym stronom, by czerpać z tego korzyści |
| spać na laurach | zadowalać się dotychczasowymi sukcesami, przestać się starać |
| stać w miejscu | nie rozwijać się, nie robić postępów |
| szukać igły w stogu siana | szukać czegoś bardzo trudnego do znalezienia |
| trzymać rękę na pulsie | śledzić na bieżąco sytuację, być poinformowanym |
| ugryźć się w język | powstrzymać się od mówienia czegoś |
| utrzeć komuś nosa | dać komuś nauczkę, okazać się lepszym |
| walczyć z wiatrakami | toczyć walkę z urojonymi przeszkodami lub walczyć w sposób beznadziejny, bez szans powodzenia |
| wychodzić z założenia, że | przyjmować coś za punkt wyjścia |
| wylewać żale | skarżyć się, opowiadać o smutkach |
| zjeść z kimś beczkę soli | znać kogoś bardzo dobrze, mieć za sobą wiele wspólnych przeżyć |
| złapać kogoś za słowo | odwołać się do tego, co ktoś powiedział, trzymać go za obietnicę |
| Frazeologizm | Obraz dosłowny | Znaczenie przenośne |
|---|---|---|
| walczyć z wiatrakami | rycerz szarżujący na wiatraki (jak Don Kichot) | toczyć walkę z urojonymi przeszkodami bez szans na powodzenie |
| szukać igły w stogu siana | przetrząsanie ogromnego stogu | szukać czegoś prawie niemożliwego do znalezienia |
| ugryźć się w język | dosłowne przygryzienie języka | powstrzymać się od powiedzenia czegoś |
| spać na laurach | leżeć wygodnie na wieńcu laurowym | poprzestawać na dawnych sukcesach |
Rodzaje frazeologizmów
W zależności od budowy wyróżniamy:
- Związki frazeologiczne stałe (idiomy) — wyrazy tworzą nierozłączną całość, nie można zamieniać kolejności ani zastępować żadnego słowa synonimem bez zmiany znaczenia. Przykład: biały kruk, grać pierwsze skrzypce
- Związki frazeologiczne łączliwe — jeden z wyrazów można wymieniać na inny z tej samej kategorii: mieć rację / mieć odwagę / mieć smak (czasownik „mieć" łączy się z wieloma rzeczownikami)
- Związki frazeologiczne luźne — wyrazy zachowują swoje znaczenia dosłowne, ale razem tworzą stałą kolokację: pić kawę, czytać książkę
Na E8 najważniejsze są idiomy (związki stałe) — to właśnie ich znaczeń egzaminator może pytać.
Frazeologizmy z historii i kultury
Część frazeologizmów pochodzi z Biblii, mitologii lub historii. Przykłady:
| Frazeologizm | Źródło | Znaczenie |
|---|---|---|
| walczyć z wiatrakami | Don Kichot Cervantesa | toczyć walkę z urojonymi przeszkodami, bez szans powodzenia |
| pięta Achillesa | mitologia grecka | słaby punkt, czułe miejsce |
| Syzyfowa praca | mitologia grecka | wysiłek daremny, bezowocny, powtarzający się bez końca i skazany na niepowodzenie |
| być pod dobrą gwiazdą | astrologia / kultura ludowa | mieć szczęście, być uprzywilejowanym przez los |
| przekroczyć Rubikon | historia Cezara | podjąć nieodwracalną decyzję |
| alfa i omega | grecki alfabet / Biblia | ktoś o ogromnej wiedzy i autorytecie w jakiejś dziedzinie; też: coś obejmujące całość zagadnienia od początku do końca |
Ważne: Frazeologizmy z Don Kichota Cervantesa i z mitologii greckiej mogą pojawić się na E8 w zadaniach o rozumieniu tekstu lub o znajomości związków między kulturą a językiem.
- ✓Frazeologizm to utrwalone połączenie wyrazów o przenośnym znaczeniu — nie tłumacz go dosłownie
- ✓Na E8 możesz zostać zapytany o znaczenie frazeologizmu lub o poprawne użycie go w zdaniu — np. wyjaśnij, co znaczy „spać na laurach", i użyj go w poprawnym zdaniu
- ✓Część frazeologizmów pochodzi z literatury (Don Kichot) lub kultury antycznej (pięta Achillesa, Syzyfowa praca)
Gotowy sprawdzić to w praktyce?
Testy CKE z wyjaśnieniami, analiza AI i śledzenie postępów — wszystko za darmo przez 7 dni.
Sprawdź się
Zadanie otwarte 1
Wyjaśnij znaczenie następujących frazeologizmów i użyj każdego z nich w poprawnym zdaniu:
a) palić za sobą mosty
b) szukać igły w stogu siana
c) spać na laurach
(Spróbuj samodzielnie przed sprawdzeniem odpowiedzi.)
💡Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź+
Odpowiedź:
a) Palić za sobą mosty — niszczyć nieodwracalnie możliwość powrotu lub naprawienia relacji. Zdanie: „Rzucił pracę bez wypowiedzenia i spalił za sobą mosty — pracodawca nie zaoferuje mu już referencji."
b) Szukać igły w stogu siana — szukać czegoś bardzo trudnego do znalezienia pośród wielu rzeczy. Zdanie: „Próba znalezienia konkretnego dokumentu w tym bałaganie to szukanie igły w stogu siana."
c) Spać na laurach — zadowalać się dotychczasowymi sukcesami i przestać się starać. Zdanie: „Po wygranej w olimpiadzie nie zaczął spać na laurach — nadal ciężko trenował."
🧠 Sprawdź wiedzę
1.Co oznacza frazeologizm "spać na laurach"
2.Skąd pochodzi frazeologizm "walczyć z wiatrakami"
3.Czym frazeologizm różni się od metafory
Często zadawane pytania
Jak odróżnić frazeologizm od metafory?
Frazeologizm jest utrwalony w języku — wszyscy użytkownicy go znają i rozumieją. Metafora to twórcze, indywidualne przeniesienie znaczenia, które poeta lub pisarz tworzą na potrzeby konkretnego tekstu. Np. „morze łez" może być metaforą lub frazeologizmem (jeśli jest szeroko używany), ale „deszcz smutku" to raczej oryginalna metafora poety.
Czy frazeologizmy można przekształcać?
W wypracowaniu warto używać frazeologizmów w ich utrwalonej formie — przekształcenia mogą zmienić lub zatrzeć ich znaczenie. Na przykład „bić głową w mur" ma kilka wariantów potocznych (np. „walić głową w ścianę"), ale na egzaminie bezpieczniej jest stosować formę podstawową. Jeśli nie jesteś pewien formy — zacytuj frazeologizm dokładnie tak, jak go znasz.
Skąd wziąć frazeologizmy przed egzaminem?
Słowniki frazeologiczne (np. Słownik frazeologiczny języka polskiego Stanisława Skorupki) zawierają tysiące związków. W TestStudio znajdziesz zestawy ćwiczeń do frazeologizmów z poziomami trudności dostosowanymi do E8.
Podsumowanie
- Frazeologizm = utrwalone połączenie wyrazów o przenośnym znaczeniu
- Na E8: rozpoznaj i wyjaśnij znaczenie; użyj poprawnie w zdaniu
- Idiomy (związki stałe) — najważniejsze na egzaminie
- Frazeologizmy z literatury i kultury: walczyć z wiatrakami (Cervantes), pięta Achillesa i Syzyfowa praca (mitologia), przekroczyć Rubikon (historia)
- Przy braku pewności — odczytaj kontekst zdania, nie tłumacz dosłownie
Powiązane artykuły
Interpunkcja: Gdzie stawiać przecinek? Zasady na E8
Czytaj artykułSkawiński jako patriota – charakterystyka Latarnika Sienkiewicza
Czytaj artykułJak napisać dedykację w książce? Wzór na E8
Czytaj artykułPrzemiana Ebenezera Scrooge'a – charakterystyka bohatera E8
Czytaj artykułSprawdź TestStudio w praktyce
7-dniowy trial z ograniczonym dostępem. Bez karty kredytowej.
Zacznij za darmo