Frazeologizmy – lista na egzamin ósmoklasisty: najważniejsze związki
Język polski
Frazeologizmy – lista na egzamin ósmoklasisty: najważniejsze związki
Lista frazeologizmów na egzamin ósmoklasisty — najważniejsze związki frazeologiczne z wyjaśnieniem znaczenia. Jak rozpoznać i stosować frazeologizmy na E8.
Lektury
streszczenia i opracowania
Przykłady
wypracowań krok po kroku
Zadania
z języka i gramatyki
Frazeologizm to utrwalone połączenie wyrazów o znaczeniu przenośnym — różnym od sumy znaczeń składowych słów. „Ktoś ma długie ręce" to nie opis budowy ciała — to frazeologizm oznaczający dużą władzę lub wpływy. Na egzaminie ósmoklasisty możesz zostać zapytany o znaczenie frazeologizmu lub o poprawne jego użycie w zdaniu.
Czym jest frazeologizm?
Frazeologizm (związek frazeologiczny) to utrwalone w języku połączenie wyrazów, którego znaczenie jest przenośne — czyli różne od sumy znaczeń składowych słów. Frazeologizmy:
- mają ustalone znaczenie
- nie można ich tłumaczyć dosłownie
- są częścią skarbnicy języka — utrwaloną przez tradycję, literaturę i potoczne użycie
Ważne: Frazeologizm różni się od metafory tym, że jest utrwalony w języku — każdy użytkownik języka polskiego go rozumie bez dodatkowych wyjaśnień.
Lista frazeologizmów — najważniejsze na E8
Frazeologizmy z wyjaśnieniem znaczenia
| Frazeologizm | Znaczenie |
|---|---|
| bić głową w mur | wykonywać bezskuteczne wysiłki, działać bez efektu |
| brać nogi za pas | uciekać szybko, ratować się ucieczką |
| długie ręce (ktoś ma) | duża władza, wpływy, możliwość działania na odległość |
| grać na czas | świadomie przedłużać działanie, by zyskać czas |
| iść z duchem czasu | nadążać za współczesnością, być nowoczesnym |
| kłaść uszy po sobie | tracić odwagę i pewność siebie, stawać się pokornym, potulnym |
| kłaść na szali | ryzykować coś ważnego, stawiać coś na szali ryzyka |
| mieć coś w małym palcu | znać coś bardzo dobrze, być ekspertem |
| mieć węża w kieszeni | być skąpym, niechętnym do wydawania pieniędzy |
| myśleć przez pryzmat czegoś | oceniać przez określony filtr, ze specyficznej perspektywy |
| nabrać wody w usta | milczeć, nie zdradzać tajemnicy |
| palić za sobą mosty | niszczyć możliwość powrotu, zrywać relacje nieodwracalnie |
| prać brudne pieniądze | legalizować nieuczciwie zarobione pieniądze przez legalne transakcje |
| rzucać słowa na wiatr | składać obietnice, których się nie dotrzymuje; mówić bez pokrycia |
| siedzieć na dwóch stołkach | mieć dwie posady równocześnie; też: być dwulicowym, schlebiać dwóm przeciwnym stronom, by czerpać z tego korzyści |
| spać na laurach | zadowalać się dotychczasowymi sukcesami, przestać się starać |
| stać w miejscu | nie rozwijać się, nie robić postępów |
| szukać igły w stogu siana | szukać czegoś bardzo trudnego do znalezienia |
| trzymać rękę na pulsie | śledzić na bieżąco sytuację, być poinformowanym |
| ugryźć się w język | powstrzymać się od mówienia czegoś |
| utrzeć komuś nosa | dać komuś nauczkę, okazać się lepszym |
| walczyć z wiatrakami | toczyć walkę z urojonymi przeszkodami lub walczyć w sposób beznadziejny, bez szans powodzenia |
| wychodzić z założenia, że | przyjmować coś za punkt wyjścia |
| wylewać żale | skarżyć się, opowiadać o smutkach |
| zjeść z kimś beczkę soli | znać kogoś bardzo dobrze, mieć za sobą wiele wspólnych przeżyć |
| złapać kogoś za słowo | odwołać się do tego, co ktoś powiedział, trzymać go za obietnicę |
| Frazeologizm | Obraz dosłowny | Znaczenie przenośne |
|---|---|---|
| walczyć z wiatrakami | rycerz szarżujący na wiatraki (jak Don Kichot) | toczyć walkę z urojonymi przeszkodami bez szans na powodzenie |
| szukać igły w stogu siana | przetrząsanie ogromnego stogu | szukać czegoś prawie niemożliwego do znalezienia |
| ugryźć się w język | dosłowne przygryzienie języka | powstrzymać się od powiedzenia czegoś |
| spać na laurach | leżeć wygodnie na wieńcu laurowym | poprzestawać na dawnych sukcesach |
Rodzaje frazeologizmów
W zależności od budowy wyróżniamy:
- 1Związki frazeologiczne stałe (idiomy) — wyrazy tworzą nierozłączną całość, nie można zamieniać kolejności ani zastępować żadnego słowa synonimem bez zmiany znaczenia. Przykład: biały kruk, grać pierwsze skrzypce
- 2Związki frazeologiczne łączliwe — jeden z wyrazów można wymieniać na inny z tej samej kategorii: mieć rację / mieć odwagę / mieć smak (czasownik „mieć" łączy się z wieloma rzeczownikami)
- 3Związki frazeologiczne luźne — wyrazy zachowują swoje znaczenia dosłowne, ale razem tworzą stałą kolokację: pić kawę, czytać książkę
Na E8 najważniejsze są idiomy (związki stałe) — to właśnie ich znaczeń egzaminator może pytać.
Frazeologizmy z historii i kultury
Część frazeologizmów pochodzi z Biblii, mitologii lub historii. Przykłady:
| Frazeologizm | Źródło | Znaczenie |
|---|---|---|
| walczyć z wiatrakami | Don Kichot Cervantesa | toczyć walkę z urojonymi przeszkodami, bez szans powodzenia |
| pięta Achillesa | mitologia grecka | słaby punkt, czułe miejsce |
| Syzyfowa praca | mitologia grecka | wysiłek daremny, bezowocny, powtarzający się bez końca i skazany na niepowodzenie |
| być pod dobrą gwiazdą | astrologia / kultura ludowa | mieć szczęście, być uprzywilejowanym przez los |
| przekroczyć Rubikon | historia Cezara | podjąć nieodwracalną decyzję |
| alfa i omega | grecki alfabet / Biblia | ktoś o ogromnej wiedzy i autorytecie w jakiejś dziedzinie; też: coś obejmujące całość zagadnienia od początku do końca |
Ważne: Frazeologizmy z Don Kichota Cervantesa i z mitologii greckiej mogą pojawić się na E8 w zadaniach o rozumieniu tekstu lub o znajomości związków między kulturą a językiem.
- ✓Frazeologizm to utrwalone połączenie wyrazów o przenośnym znaczeniu — nie tłumacz go dosłownie
- ✓Na E8 możesz zostać zapytany o znaczenie frazeologizmu lub o poprawne użycie go w zdaniu — np. wyjaśnij, co znaczy „spać na laurach", i użyj go w poprawnym zdaniu
- ✓Część frazeologizmów pochodzi z literatury (Don Kichot) lub kultury antycznej (pięta Achillesa, Syzyfowa praca)
Gotowy sprawdzić to w praktyce?
Testy CKE z wyjaśnieniami, analiza AI i śledzenie postępów — wszystko za darmo przez 7 dni.
Sprawdź się
Zadanie otwarte 1
Wyjaśnij znaczenie następujących frazeologizmów i użyj każdego z nich w poprawnym zdaniu:
a) palić za sobą mosty
b) szukać igły w stogu siana
c) spać na laurach
(Spróbuj samodzielnie przed sprawdzeniem odpowiedzi.)
💡Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź+
Odpowiedź:
a) Palić za sobą mosty — niszczyć nieodwracalnie możliwość powrotu lub naprawienia relacji. Zdanie: „Rzucił pracę bez wypowiedzenia i spalił za sobą mosty — pracodawca nie zaoferuje mu już referencji."
b) Szukać igły w stogu siana — szukać czegoś bardzo trudnego do znalezienia pośród wielu rzeczy. Zdanie: „Próba znalezienia konkretnego dokumentu w tym bałaganie to szukanie igły w stogu siana."
c) Spać na laurach — zadowalać się dotychczasowymi sukcesami i przestać się starać. Zdanie: „Po wygranej w olimpiadzie nie zaczął spać na laurach — nadal ciężko trenował."
🧠 Sprawdź wiedzę
1.Co oznacza frazeologizm "spać na laurach"
2.Skąd pochodzi frazeologizm "walczyć z wiatrakami"
3.Czym frazeologizm różni się od metafory
Często zadawane pytania
Jak odróżnić frazeologizm od metafory?
Czy frazeologizmy można przekształcać?
Skąd wziąć frazeologizmy przed egzaminem?
Podsumowanie
- Frazeologizm = utrwalone połączenie wyrazów o przenośnym znaczeniu
- Na E8: rozpoznaj i wyjaśnij znaczenie; użyj poprawnie w zdaniu
- Idiomy (związki stałe) — najważniejsze na egzaminie
- Frazeologizmy z literatury i kultury: walczyć z wiatrakami (Cervantes), pięta Achillesa i Syzyfowa praca (mitologia), przekroczyć Rubikon (historia)
- Przy braku pewności — odczytaj kontekst zdania, nie tłumacz dosłownie
Powiązane artykuły
Interpunkcja: Gdzie stawiać przecinek? Zasady na E8
Czytaj artykułSkawiński jako patriota – charakterystyka Latarnika Sienkiewicza
Czytaj artykułJak napisać dedykację w książce? Wzór na E8
Czytaj artykułPrzemiana Ebenezera Scrooge'a – charakterystyka bohatera E8
Czytaj artykułSprawdź TestStudio w praktyce
7-dniowy trial z ograniczonym dostępem. Bez karty kredytowej.
Zacznij za darmo