Przemówienie na egzamin ósmoklasisty – wzór i schemat budowy

Przemówienie na egzamin ósmoklasisty musi zaczynać się bezpośrednim zwrotem do słuchaczy (np. „Szanowni Państwo!"), zawierać co najmniej dwa środki retoryczne poza apostrofą, argumenty poparte przykładem z lektury obowiązkowej oraz zakończenie z apelem. Napisz minimum 200 słów — jeśli Twoja praca liczy 180 słów lub mniej, egzaminator automatycznie wpisuje 0 punktów za kompozycję, styl, język, ortografię i interpunkcję.

Czym jest przemówienie jako forma wypowiedzi na E8?

Przemówienie to publiczna wypowiedź skierowana bezpośrednio do konkretnej grupy słuchaczy w określonym celu — przekonania, zachęcenia lub wezwania do działania. Na egzaminie ósmoklasisty jest traktowane jako wypowiedź argumentacyjna — tak samo jak rozprawka, ale oceniana według kryterium „Elementy retoryczne" zamiast „Argumentacja".

Najważniejsza różnica między przemówieniem a rozprawką: w przemówieniu musisz przez cały tekst utrzymywać bezpośredni kontakt ze słuchaczami. Piszesz „Zwracam się do Was", „Drodzy Uczniowie, to od Was zależy" — nie opisujesz sytuacji w trzeciej osobie.

Co odróżnia przemówienie od rozprawki?

Przemówienie pojawiło się jako temat wypracowania na egzaminie ósmoklasisty w maju 2026 roku — uczniowie pisali przemówienie do swoich rówieśników zachęcające do kształtowania własnej przyszłości z odwołaniem do lektury obowiązkowej.

Budowa przemówienia — obowiązkowe elementy

Każde przemówienie na E8 musi zawierać pięć elementów. Brak któregokolwiek obniża punkty za Realizację tematu i może skutkować 0 punktami za Kompozycję.

1. Zwrot do słuchaczy (apostrofa) — pierwsze słowa przemówienia. Bez tego elementu praca nie spełnia wymagań formy i traci punkty za Realizację tematu. Przykłady: „Szanowni Państwo!", „Drodzy Uczniowie!", „Drogie Koleżanki i Drodzy Koledzy!"
2. Wstęp — przedstaw temat i swoją tezę. Zacznij od zdania, które przyciągnie uwagę — uderzającego faktu, cytatu lub pytania retorycznego.
3. Rozwinięcie — co najmniej dwa argumenty, każdy poparty przykładem. Przynajmniej jeden przykład musi pochodzić z lektury obowiązkowej wskazanej w poleceniu. Brak odwołania do lektury = 0 punktów za całe wypracowanie.
4. Zakończenie z apelem — podsumuj argumenty i wezwij słuchaczy do konkretnego działania. Zakończenie powinno wyraźnie zamknąć kompozycję.
5. Formuła zamykająca — np. „Dziękuję za uwagę.", „Liczę na Waszą pomoc." Brak tej formuły sygnalizuje, że nie znasz konwencji gatunku, i obniża ocenę za Kompozycję i Styl.

Ważne: Jeśli piszesz w poleceniu wymienioną formę (przemówienie), apostrofa jest elementem koniecznym — bez niej Twoja praca nie realizuje tematu wypowiedzi, nawet jeśli argumenty są świetne.

Środki retoryczne — co jest wymagane przez CKE

Kryterium „Elementy retoryczne" (5 punktów — największa pojedyncza kategoria w rubrice) wymaga użycia apostrofy oraz co najmniej dwóch innych środków retorycznych. Apostrofa sama w sobie nie wystarczy.

Środki retoryczne akceptowane przez CKE:

• Pytanie retoryczne — „Czy naprawdę chcemy żyć w świecie, w którym nikt o nikogo nie dba?"
• Powtórzenie — „To Wy decydujecie. To Wy macie tę moc."
• Wyliczenie — „Możemy działać, możemy zmieniać, możemy wygrać."
• Antyteza — „Nie chodzi o słowa, ale o czyny."
• Wykrzyknienie — „Nasza przyszłość jest w naszych rękach!"
• Tryb rozkazujący — „Działajcie! Nie czekajcie!"
• Porównanie — „Nasza szkoła może być jak latarnia — wskazywać kierunek innym."

Pytanie retoryczne to najczęściej stosowany i najłatwiejszy do użycia środek, ale nie jest jedynym sposobem na zdobycie punktów. Liczy się to, żebyś użył apostrofy plus dwóch dowolnych środków z powyższej listy.

Ile punktów i jak oceniane jest przemówienie?

Wypracowanie na egzaminie ósmoklasisty jest oceniane w 8 kryteriach za łącznie 20 punktów (dane CKE):

Kiedy tracisz punkty automatycznie?

• 180 słów lub mniej → egzaminator ocenia tylko trzy pierwsze kryteria. Za Kompozycję, Styl, Zakres środków językowych, Ortografię i Interpunkcję dostajesz automatycznie 0 punktów — bez względu na jakość tekstu.
• 0 punktów za Realizację tematu → wszystkie pozostałe kryteria również dostają 0 punktów.
• Brak odwołania do wymaganej lektury obowiązkowej → 0 punktów za całą pracę.

Tekst liczący 181–199 słów jest wciąż oceniany w pełnym zakresie, choć nie spełnia zalecanego minimum 200 słów. Cel to 200–250 słów.

Wzór przemówienia na egzamin ósmoklasisty

`

Szanowni Państwo! / Drodzy Uczniowie! / Drogie Koleżanki i Drodzy Koledzy!

[Zdanie otwierające — uderzający fakt, pytanie retoryczne lub wykrzyknienie]

[Wstęp — teza: o czym będziesz mówić i jakie stanowisko zajmujesz]

[Argument 1 — rozbudowany, z przykładem z lektury obowiązkowej]

[Argument 2 — rozbudowany, z przykładem z innego źródła lub własnym]

[Środki retoryczne — wplecione naturalnie: powtórzenie, antyteza, wyliczenie...]

[Zakończenie — podsumowanie + apel do słuchaczy]

Dziękuję za uwagę.

`

Przykład fragmentu przemówienia z odwołaniem do lektury

Temat (E8 2026): „Napisz przemówienie do rówieśników, w którym przekonasz ich, że każdy może kształtować swoją przyszłość. W argumentacji odwołaj się do wybranej lektury obowiązkowej."

Drodzy Uczniowie!

Czy wierzycie, że jeden człowiek może zmienić bieg historii? Ja wierzę — i mam na to dowód.

Aleksander Kamiński w „Kamieniach na szaniec" pokazał, jak młodzi ludzie tacy jak Wy i ja — uczniowie, harcerze — podjęli decyzję, która miała znaczenie dla całego narodu. Rudy, Zośka i Alek nie czekali, aż ktoś zrobi coś za nich. Działali, bo wiedzieli, że przyszłość zależy od wyborów podejmowanych tu i teraz.

Każdy z Was ma tę samą moc. To Wy wybieracie, czy będziecie widzami, czy uczestnikami własnego życia. Nie jutro — dziś.

Działajcie! Kształtujcie swoją przyszłość — bo nikt nie zrobi tego za Was.

Dziękuję za uwagę.

Ten fragment zawiera: apostrofę (zwrot „Drodzy Uczniowie!"), pytanie retoryczne, odwołanie do lektury obowiązkowej, powtórzenie („To Wy..."), tryb rozkazujący w zakończeniu i formułę zamykającą.

W TestStudio możesz ćwiczyć pisanie przemówień z oceną struktury i środków retorycznych — i sprawdzić, co egzaminatorzy oceniają najwyżej.

Sprawdź się

Zadanie otwarte 1

Napisz wstęp przemówienia (ok. 50–70 słów) skierowanego do uczniów szkoły, zachęcającego do wzięcia udziału w szkolnym maratonie czytelniczym. Pamiętaj o zwrocie do słuchaczy, co najmniej jednym środku retorycznym i wyraźnej tezie.

(Spróbuj samodzielnie przed sprawdzeniem odpowiedzi.)

Często zadawane pytania

Czy pytanie retoryczne jest obowiązkowe w przemówieniu na E8?

Nie — pytanie retoryczne nie jest jedynym wymaganym środkiem retorycznym. CKE wymaga apostrofy (bezwzględnie obowiązkowa) oraz co najmniej dwóch innych środków retorycznych: powtórzenia, wyliczenia, antytezy, wykrzyknienia, trybu rozkazującego lub porównania. Pytanie retoryczne jest najpopularniejszym wyborem, ale nie jedynym.

Czy w przemówieniu trzeba używać argumentów jak w rozprawce?

Tak, ale inaczej sformułowanych. W rozprawce piszesz „Po pierwsze…", w przemówieniu możesz powiedzieć „Chciałbym zwrócić Waszą uwagę na…" albo „Zastanówmy się razem…" — forma jest bezpośrednia i żywa. Argumenty muszą być jednak tak samo konkretne i poparte przykładem z lektury.

Co grozi za brak formuły zamykającej „Dziękuję za uwagę"?

Brak formuły zamykającej to sygnał dla egzaminatora, że nie znasz konwencji gatunku. Wpływa to negatywnie na ocenę Kompozycji i Stylu — oba kryteria dają razem 4 punkty. Zawsze kończ przemówienie formułą skierowaną do słuchaczy.

Podsumowanie

• Przemówienie wymaga apostrofy (zwrot do słuchaczy) jako elementu koniecznego — bez niej nie realizujesz formy
• CKE ocenia przemówienie w 8 kryteriach za łącznie 20 punktów; największa kategoria to Elementy retoryczne (5 pkt)
• Użyj apostrofy + co najmniej 2 innych środków retorycznych (pytanie retoryczne, powtórzenie, wyliczenie itd.)
• Minimum 200 słów; przy 180 słowach lub mniej tracisz punkty za Kompozycję, Styl, Język, Ortografię i Interpunkcję automatycznie
• Brak odwołania do wymaganej lektury obowiązkowej skutkuje 0 punktami za całą pracę