Jak napisać streszczenie tekstu na E8? Zasady i wzór

Streszczenie tekstu na E8 piszesz w pierwszej części egzaminu — streszczasz krótki tekst dołączony do arkusza, a nie lekturę. Twoim zadaniem jest w kilku zdaniach oddać temat i najważniejsze myśli tekstu: własnymi słowami, w logicznej kolejności, bez ocen i cytatów.

To częsty punkt, na którym uczniowie tracą punkty — bo mylą streszczenie z opowiadaniem fabuły albo dopisują własne opinie. Poniżej znajdziesz zasady, schemat krok po kroku i prawdziwy wzór z zasad oceniania CKE.

Czym jest streszczenie tekstu na E8?

Streszczenie to skrócone przedstawienie tekstu, które zachowuje jego temat, główne myśli i logiczny porządek, ale pomija szczegóły, przykłady i wszelkie oceny. Piszesz je własnymi słowami.

Na egzaminie ósmoklasisty streszczenie należy do części I arkusza (czytanie ze zrozumieniem). Streszczasz jeden z krótkich tekstów zamieszczonych w arkuszu — najczęściej tekst popularnonaukowy lub publicystyczny. Za całą część I można zdobyć 25 punktów, a za część II (wypracowanie) — 20 punktów, czyli razem 45 punktów (dane CKE).

Ważne: Na E8 nie streszczasz lektury ani nie opowiadasz fabuły powieści. Streszczasz konkretny tekst, który masz przed sobą w arkuszu — i tylko na jego podstawie.

Czym różni się streszczenie od innych form?

Jakie zasady musi spełniać dobre streszczenie?

Streszczenie ocenia się przede wszystkim za to, czy trafnie oddaje temat i główne myśli tekstu. Musi spełniać kilka warunków:

• Temat i główne myśli — zaczynasz od wskazania, o czym jest tekst, a potem oddajesz najważniejsze myśli kolejnych akapitów.
• Własny język — nie przepisujesz zdań z tekstu. Kopiowanie fragmentów to błąd, a praca odtworzona z tekstu źródłowego może zostać uznana za niesamodzielną.
• Trzecia osoba i jeden czas — pisz konsekwentnie w 3. osobie (autor twierdzi…, tekst przedstawia…) i utrzymaj jeden czas przez całe streszczenie.
• Logiczny porządek — zachowaj kolejność myśli z tekstu: co jest na początku, co w rozwinięciu, co w zakończeniu.
• Bez ocen i opinii — żadnego „moim zdaniem", „na szczęście", „autor dobrze pokazuje".
• Bez cytatów i dialogów — sens oddajesz własnymi słowami, bez cudzysłowów.
• Zwięzłość — streszczenie jest wyraźnie krótsze od oryginału; wystarczy kilka zdań, o ile zawierają wszystkie główne myśli.

Jak napisać streszczenie krok po kroku?

1. Przeczytaj tekst i ustal temat — odpowiedz sobie: o czym jest ten tekst? To będzie Twoje pierwsze zdanie.
2. Podziel tekst na części — zwróć uwagę na akapity; w każdym znajdź jedną główną myśl.
3. Zacznij od tematu — użyj schematu: „Tematem tekstu [autor] jest…".
4. Oddaj kolejne myśli — łącz je zwrotami: na początku…, w kolejnych akapitach…, w zakończeniu….
5. Sprawdź przed oddaniem — czy jest 3. osoba, jeden czas, brak ocen, własne słowa i wszystkie główne myśli?

Wzór streszczenia — przykład z zasad oceniania CKE

Najlepszy wzór to przykłady poprawnych streszczeń publikowane przez CKE w zasadach oceniania. Zwróć uwagę, jak są zbudowane — od tematu, przez główne myśli, po zakończenie:

Tematem tekstu Jolanty Marii Berent jest rola śmiechu w naszym życiu. Na początku autorka wyraża przekonanie, że śmiech ma wiele pozytywnych skutków. W kolejnych akapitach wskazuje, jakie to są skutki. W zakończeniu pisze, że warto się śmiać.

To streszczenie ma zaledwie cztery zdania, a mimo to jest kompletne: zaczyna się od tematu, oddaje przebieg tekstu (początek → rozwinięcie → zakończenie), jest napisane w 3. osobie i nie zawiera żadnej oceny. Identyczny schemat widać w przykładzie ze streszczeniem tekstu Anny Vivarelli o przyjaźni — również otwartym zdaniem „Tematem tekstu… jest…".

W TestStudio możesz przećwiczyć pisanie streszczeń krótkich tekstów z automatycznym sprawdzeniem, czy oddajesz temat i główne myśli bez wtrącania ocen.

Sprawdź się

Zadanie otwarte 1

Przeczytaj krótki tekst i napisz jego streszczenie (2–4 zdania), zgodnie z zasadami E8.

Tekst: „Woda to najcenniejszy zasób naszej planety. Autor przypomina, że bez wody nie istniałoby życie, a mimo to marnujemy jej ogromne ilości. W dalszej części podaje proste sposoby oszczędzania wody w domu. Na końcu apeluje, by każdy z nas traktował wodę jak dobro, którego może zabraknąć."

(Spróbuj samodzielnie przed sprawdzeniem odpowiedzi.)

Często zadawane pytania

Czy na E8 streszcza się lekturę?

Nie. Na egzaminie ósmoklasisty streszczasz krótki tekst zamieszczony w arkuszu (część I). Nie streszczasz lektury obowiązkowej ani nie opowiadasz fabuły powieści — pracujesz tylko na tekście, który masz przed sobą.

Ile zdań powinno mieć streszczenie?

Nie ma sztywnej normy — liczy się zwięzłość i komplet głównych myśli. Przykładowe poprawne streszczenia CKE mają zwykle cztery–sześć zdań. Streszczenie ma być wyraźnie krótsze od tekstu źródłowego.

Czy mogę przepisać zdania z tekstu?

Nie. Streszczenie piszesz własnymi słowami. Przepisywanie fragmentów tekstu to błąd, a praca odtworzona z tekstu źródłowego może zostać uznana za niesamodzielną.

Podsumowanie

• Streszczenie na E8 dotyczy krótkiego tekstu z arkusza (część I), nie lektury
• Dobre streszczenie oddaje temat i główne myśli — własnym językiem, w 3. osobie, jednym czasem, bez ocen i cytatów
• Schemat CKE: „Tematem tekstu [autor] jest…" → główne myśli w kolejności akapitów → zakończenie
• Zwięzłość jest zaletą — zwykle wystarczą 4–6 zdań, o ile zawierają wszystkie główne myśli
• Przed oddaniem sprawdź: 3. osoba, jeden czas, brak ocen, własne słowa