Artysta (Mrożek) – streszczenie i problematyka

Opowiadanie Sławomira Mrożka Artysta to krótka i ironiczna przypowieść o Kogucie, który marzy o karierze w Cyrku, lecz przez przerośniętą ambicję i pychę traci szansę na angaż. Mrożek bezlitośnie ośmiesza w nim ludzi, którzy sławę chcą budować na samej pewności siebie.

Artysta – streszczenie opowiadania

„Artysta" to opowiadanie Sławomira Mrożka, w którym występują Kogut, Lis, Dyrektor Cyrku i narrator. Opowiadanie to krótki utwór epicki z jednowątkową fabułą i wyraźną puentą — u Mrożka niemal zawsze z morałem.

Kogut znajduje w gazecie ogłoszenie o naborze aktorów do Cyrku. Prowadzony marzeniami o wielkiej sławie i zagranicznej karierze, postanawia wziąć udział w castingu. Lis nie wierzy w powodzenie tych planów i próbuje sprowadzić przyjaciela na ziemię, ale bezskutecznie.

Co dzieje się na castingu?

Podczas rozmowy w Cyrku Kogut, pewny siebie, oświadcza, że jest lwem. Dyrektor nie daje temu wiary i prosi o prawdziwy lwi ryk. Kogut wydaje z siebie dźwięk, który tylko w jego wyobraźni brzmi jak głos dzikiego kota.

Dyrektor proponuje mu jednak angaż — w charakterze Koguta. Bohater unosi się dumą i arogancko oświadcza, że nie zamierza udawać ptaka dla widzimisię pracodawcy. Tym samym traci szansę na pracę.

Ważne: Ironia polega na tym, że Kogut odrzuca rolę, do której naprawdę się nadaje, bo woli udawać kogoś, kim nie jest.

Problematyka – chora ambicja

Głównym problemem opowiadania jest chorobliwa ambicja, która wbrew zamiarom nie prowadzi do celu. Ambicja to dążenie do osiągnięcia czegoś wartościowego — ale w utworze Mrożka jest ona wypaczona.

Ważny jest sposób, w jaki ambicję rozumie Lis: nie jako wytyczanie sobie celów, lecz jako udawanie kogoś innego, byle tylko zwyciężyć. Dlatego ocenia Koguta jako oszusta i pozoranta, który dla żądzy sławy „idzie w zaparte", nawet bez logiki. Kogut w oczach Lisa jest pewny siebie, zuchwały i bezczelny.

Interpretacja i morał

Mrożek pokazuje sromotną porażkę zuchwałości i przerośniętych ambicji. Ośmiesza artystów, którzy karierę chcą budować wyłącznie na przekonaniu o własnej wielkości.

Postawa Koguta jest wymowna: nie rozumie, że sławnym artystą nie zostaje się dzięki przesadnej pewności siebie, lecz w wyniku wieloletnich ćwiczeń i zdobywania doświadczenia. Właśnie ta postawa zostaje przez Mrożka bezlitośnie ośmieszona.

Kluczowa jest puenta — ostatnie słowa Lisa: „Czy widziałeś kiedy artystę bez ambicji?". Zdanie to obnaża stereotyp artysty i wypaczone rozumienie ambicji.

Dlaczego „Artysta" to groteska?

Bo utwór przedstawia wypaczoną, karykaturalną rzeczywistość, w której komizm miesza się z tragizmem. Absurd wynika z braku logiki w zachowaniu bohaterów — kogut próbuje udawać lwa. Nieprzypadkowo akcję umieszczono w Cyrku, a zatem w miejscu pełnym śmiechu i absurdu. Zdroworozsądkowe myślenie zostaje tu wyparte przez groteskowe rozumienie świata.

W TestStudio przećwiczysz pytania z lektur współczesnych w typie CKE — sprawdzisz, czy potrafisz wskazać morał i cechy groteski.

Sprawdź się

Zadanie otwarte 1

Wyjaśnij, na czym polega ironia zakończenia „Artysty" Mrożka. Dlaczego Kogut nie dostaje angażu, mimo że dyrektor składa mu propozycję?

(Spróbuj samodzielnie przed sprawdzeniem odpowiedzi.)

Podsumowanie

Opowiadanie Mrożka to groteskowa przypowieść o tym, jak samozłudzenie i pycha prowadzą do nieuchronnej klęski. Kogut przegrywa nie z braku talentu, lecz dlatego, że odmawia bycia sobą — woli odgrywać lwa niż przyjąć rolę, do której naprawdę się nadaje. Mrożek ośmiesza tym samym każdego, kto wielkość chce osiągnąć przez pozorancstwo zamiast przez rzetelną pracę i zdobywanie doświadczenia.